euses

Pertsona libre, eskubidez berdin eta elkartasunez lotuen arteko bilera, plaza hutsean.

Gaurdanik, etorkizuna irudikatu: Datuak, pertsonalizazioa eta segmentazioa

BeƱat Zarrabeitia | 2018-05-25

Azken hiru hamarkadetan Bilbok eta ingurune metropoliarrak izandako aldaketa urbanistiko, orografiko, sektorial eta ideologikoak, espazioan zein denboran, bestelako bidelagun bat izan dute: Interneten hedapenaren eskutik etorritako iraultza. Honek, gure bizitzean eragin nabarmena izan du. Hortaz, etengabeko eboluzioan gauden arren, agerikoa da harremantzeko, komunikatzeko, informatzeko, militatzeko, bidaiatzeko edo kontsumitzeko ditugun ohiturak errotik aldatu direla.

Uholdeen ondorengo hirian metroa irudikatzea zaila zen gisara, egun kasik ezinezkoa da pantaila eta uneroko informaziorik gabeko hiriak irudikatzea. Internet bera baino iraultzaileagoa izan litekeen agertokira hurbildu gintezke, gure egunerokoan pisu handia izan dezaketen aldaketa teknologikora. 

Dagoeneko, Gure smartphoneak inprenta, erredakzio edo zine estudio bilakatu daitezke eta aurrerantzean 5G-a, errobotak, errealitate birtuala edo sentsorizazioa iritsiko dira. Hiperkonexioaren garaian murgiltzera goaz, uneoroko informazio pertsonalizatua eskaintzen duten pantailak nonahi topatuko ditugu. Are gehiago, horietako gehienak, gurekin batera eramango ditugu, jantzigarriak izango diren erlojuak eta bestelakoak. Gure bizitzen inguruko informazioa elkarbanatzen dugu, kokapena, ohiturak, atsegiteak edo sare sozialetan zein aplikazio ezberdinetan partekatzen ditugu datuak. Blade Runnereta Black Mirror-en mundua, Orwell-ek 70 urte atzera imajinatu zuena. Arrisku guztiak mahai gainean daude, baina aukerak baliatzeko unea da. Berri Txarrakek dioen moduan “xake-mate kulturala”.

Narratiba egoki eta berezituarekin jorratutako datuak, teknologiaren berrikuntzak bidelagun izango dituzten kalitatezko eduki eta eskaintza bilakatu behar dira, bai hedabideetan, bai herri mugimenduan. Alegia, Big Data eta analitikaren bitartez, jendartearen pertzepzioak eta ohiturak identifikatzeaz gain, segmentazio eta pertsonalizazioarekin, diskurtso eta praxi politikoa eremu berrietara iritsi liteke. 

Finean, ez da ezer berria. Oinarri amankomun batzuen baitan, asko izan dira aspektu partikularretik abiatuta ezker independentistaren proiektuarekin bat egin dutenak: Borroka ekologista, errepresioaren aurkako mugimendua, jaia eta borroka, lan eskubideen aldeko aldarria edo abian den iraultza feminista. 

Orain, eduki eta narratiba berrien segmentazioak zein pertsonalizazioak, militatzeko, komunikatzeko eta mobilizatzeko ereduetan zerikusia izango dute. Estrategia orokor baten baitan, elkarren artean koherenteak izango diren mikroestrategiak definitu eta abiarazteko lagungarriak izan daitezke. 

Hedabideen funtzionamendua, pertzepzioa eta kontsumoa aldatu egin da. Mundu mailako erraldoien presentzia (Amazon, Facebook, HBO, Netflix, Movistar, Sky, BeIn…) biderkatu egingo da eta Euskal Herrian hegemonikoak diren oligarkia zahar eta kontserbadoretik eratorritako hedabideek agenda markatzen dutenek inbertsio berriak egingo dituzte. 

Ataka honen aurrean, sinergiak eraikitzeko garaia da, atomizazioa gainditu, konplexuak uxatu eta elkarrekin indartsuagoak garela ulertzeko momentua da. Gure baliabideei ahalik eta zuku gehien atera beharko diegu gure komunitatea elikatzeko. Eta hori, plan estrategiko, elkarlan efektibo, iraunkor eta ordenatuaren bidez garatu beharko da, gure komunitatearen interesak detektatuz.

Trena martxan da eta ez du atzera egingo, zer nahi dugun eta nora goazen definitu eta hori eskuratzeko beharrezkoak diren bitartekoak sortzeko unea da. Bilboko eremu metropoliarra sahiestezineko geltokia da ezker independentistaren Delorean partikularrean murgiltzerako orduan: Bidaiaren amaiera, euskal errepublika.

Zoru etikoa hezkuntzarako

Joxe Mari Auzmendi | 2018-05-18

Gaur egungo hezkuntza begiratzean, zatiketa ugari ikus genitzake: administrazio banaketak, sareak, langile egonkor eta ez egonkorrak, eskola eta familiak, soldata bereizketak, hezkuntza formala eta informala, segregazioak eta abar; hezkuntzaren helburu nagusietariko bat jendartea kohesionatzea izan beharko litzatekeenean.

Hik Hasik bere sorreratik kohesionatzeko ideia horren aldeko apustua egin du, hezitzaile guztientzako informazioa, eztabaida eta  formazioa eskaini ditu eta guztien elkargune izateko ahalegina egin du; kohesioa balio gisa hartuta.

Gure ustez, hezkuntzako edozein egitasmok, balio hezitzaileetan oinarritu beharko luke. Berdin da aisialdi-egitasmoa izan, eskola, hezkuntza informala, formala, administrazio egitasmoa edota telebistako programa izan. Denok hezitzaile gara, uneoro, alde bateko edo besteko mezuak zabaltzen ari gara, eta horretaz kontziente izan behar dugu.

OinHerri elkartean, “Herri Hezitzailea”-ren filosofia ardatz hartuta, Euskal Herri osoko hezkuntzako, euskararen arloko eta aisialdiko 14 eragilek bat egin dugu, oinarrizko hainbat balio lantzeko eta, horrela, jendartea hobetzeko asmoz. Egoki ikusten dugu balio horiek hezkuntza-proiektuetan txertatzea eta eguneroko praktikan kontuan hartzea. Hemen, zazpi balio horiek: 1) Haurraren kultura aitortzea eta errespetatzea. Haurra pertsona da hemen eta orain, ez da soilik etorkizuneko heldua. Horregatik, 2) parte hartzeko eta erabakiak hartzeko aukera eskaini behar zaio. Eta, parte-hartze horrek 3) aniztasunean berdin eta parekide aritzeko aukera izatea esan nahi du. 4) ingurumenarekin bizitzen ikastea. 5) ingurumen kulturala zaintzea. Harremanetan, 6) euskara lehenestea. 7) elkarlanean aritzea, eta auzolana sustatzea; hau da, komunitatean bizitzea.

Horrez gain, globalizazio garaiotan, globala lokala denean eta lokala globala ere badenean, edozein hezkuntza-egitasmok mundu iraunkor eta denontzako hobea egitea izan beharko luke helburu, eta horretarako, begirada kritikoa eta positiboa duten herritar arduratsuak eraikitzea.

Balio hezitzaileen ikuspegi hori hezkuntzako zoru etikoaren oinarria izatea proposatzen dugu. Izan ere, zoru etikoaz ari garenean, denontzako baliagarri izango den, eta guztiok eroso eta ondo sentituko garen zoruaz ari gara. Eta, nola ulertzen dugu etika? 

Etika, guretzat, ongizatea da. Norbanakoaren ongizatea, taldearen ongizatea, jendarte osoaren ongizatea. Horregatik, ongizatea lortzen laguntzen duten gakoak azpimarratzen ausartuko gara: alde batetik, aurretik aipatutako balio hezitzaileen lanketa litzateke. Beste aldetik, berriz, ez iruditu arren, balioak ere badiren beste arlo batzuk kontuan hartu beharko liratekeela uste dugu. Adibidez, antolaketa administratiboa. Duela bi mende sortutako antolaketa administratibo zentralizatuek erantzun al diezaiekete gaur egungo erronkei? Antolaketa modu horiek bereizketa, zatiketa, banaketa, bazterketa… dakarkite ala jendartea kohesionatzeko balio dute?

Nola lagun genezake jendartearen kohesioan hezkuntzaren esparrutik? 

A. Gertuko gestioarekin. Parte-hartzea indartuz, garden jokatuz, demokratizatuz, komunitate osoa kontuan hartuz (denok parte, protagonista izanaz). Gainera, horrela arituz, hezkuntza komunitatea indartzen da, eta ikerketa denek erakusten duten moduan, emaitza hobeak lortzen dira arlo guztietan: harremanetan, errespetuan, bizikidetzan eta abarretan. Baita emaitza akademikoetan ere.

B. Eskubide berdintasuna bermatuz. Hautatzeko eskubidea izanaz. Edozein ume edo familiak edozein eskolatara joateko izan beharko lukeen eskubidea errespetatuz, denak pareko baldintzetan, alegia, justiziazko egoera batean.

C. Bazterketak saihestuz: bazterketa kulturala, sinesmenezkoa, sexuala, generozkoa, soziala, adimenezkoa, funtzionala eta abar. Adibidez, bazterketa linguistikoa saihestu daiteke, euskara gehiago behar duenari gehiago eskainiz. Behar sozialetan eta kulturaletan ere, gauza bera, segregaziorik gerta ez dadin.

Laburbilduz, hauxe litzateke gure zoru edo marko etikoa: 

1. Denontzako herria. Zaurgarrienak (“ahulenak”) kontuan hartuta eta haien begietatik herria antolatuta. Hori lortzeko, haien parte-hartzea behar-beharrezkoa da. Hik Hasi, adibidez, Bizipozaelkartearen baitan, eskubide bereziak dituzten haurren 32  elkarterekin batera ari da lanean, gure herrian denok izan behar dugulako aitortuak, norbanako guztioi baitagokigu gure toki duina izatea jendartean.

2. Denontzako eskola. Haur bakoitzaren hezkuntza-erritmoa errespetatuta. Gaur egun, posible al da hori lortzea? Curriculuma ikas-mailaka oso zehaztuta eta antolatuta baldin badago, testuliburuak modu hertsian erabiltzen badira, ikas-talde handiak baldin badaude ikasgela bakoitzeko, posible al da denontzako eskola egitea? Bestalde, antolaketa administratibo publikoaren markoak denontzako izan beharko lukeela deritzogu, denok (administrazioak eta eskola komunitateak) erabakietan tokia izanda. 

Gure kontsigna da, Finlandian dioten bezala, neska-mutil guztiek aurrera egitea; alegia, atzean inor ez geratzea; norbera bere garapenaren protagonista izanaz eta besteekin aritzean bakoitzaren nahiz taldearen onena bilatuz. Horretarako bitartekoak behar dira eta behar handiagoa duenari laguntza handiagoa eskaini behar zaio.

Horixe litzateke guk amesten dugun bizikidetzarako markoa, eta horretarako proposatzen dugun zoru etikoa. Une honetan, batzuk, proposamen horretatik nahiko gertu egongo dira; beste batzuk, agian, urrutiago. Segur aski, epe laburrean dena lortzea ez da posible izango, baina jarrerak gerturatuz goazen heinean gure hezkuntzaren noranzkoak zein izan behar duen argi badugu, denon artean lor dezakegula uste dugu.

Pantaila hutsa?

Maddi Ane Txoperena | 2018-05-11

Ziklo berri baten atarian herrigintzaz eztabaidatzeko ireki den Plaza Huts honetan, ezin komunikabideei buruzko gogoetarik egin gabe utzi espazio interesgarri hau. Sarri erraten baita kontatzen ez dena ez dela; eta hala da, hein batean, gure ingurune hurbiletik harago, behintzat. 

Komunikabideak izan daitezke, aldi berean, herrigintzak egiten duenaren bozgorailu. Baina baita herrigintzaren parte ere, komunikabideak berak herri bat eraikitzeko oinarri sendoa diren heinean. Gure errealitatea gure ahotsez kontatzen baitute herri komunikabideek, eta, era berean, gogoetarako plaza eskaintzen digutelako. Gure hizkuntzaren normalkuntzarako eta corpusaren eraikuntzarako esparru nagusi direlako, eta gure ideien, balioen, kulturaren eta proiektuen zabalpenerako tresna ezinbertzekoak, baita ere. Are, komunikabide nazionalen kasuan, administratiboki eta sozialki zatitua dagoen Euskal Herri bat marrazten digutelako egunero, komunitatea eraikitzearekin batera. 

Aurkakoa ere egin dezakete, ordea. Eta, onartzea zaila zaigun arren, gaur egun Diario Vasco, Sud Ouest eta Marca irakurtzen dute gure herrietako biztanle gehienek, entzuten France Bleu eta Gaztea; eta ikusten Telecinco, La Sexta eta BFM TV. Eta asko aztertu beharrik ez dago gure proiektu eta aldarriei entzungor egitea ez ezik, gure kontakizuna desitxuratzea dutela horiek helburua: ikusi bertzerik ez dago Altsasuko muntaia polizialari emandako hauspoa, edota azken egunotan ETAren bukaeraren harira egindako irakurketa interesatuak. Ahantzi gabe EITB, modu sutilagoan agian, baina EAJren proiektua haizatu baino egiten ez duena, salbuespenak gorabehera. 

Gure proiektuak sustatu eta lau haizetara zabaldu nahi baditugu, ezinbertzekoa izanen dugu, batetik, horiei guztiei kritika egitea (zergatik ez Diario Fatxo moduko bat EITBren aurka?), eta, bertzalde, gure hedabide propioak eraiki eta jada ditugunei indarra ematea. 

Ez da gauza berria; bide horretan ibilbide luzea izan baitute herri komunikabideek azken hamarkadotan: Euskaldunon Egunkaria-k laster 30 urte izanen lituzke itxi ez balute, Hala Bedik 35 eginen ditu udan, Euskal Irratiek ia 40, bertze hogei Kanaldudek, hamar Hamaika Telebistak, eta laster beteko ditu hamarTopatu.eus-ek ere. Zer erranik ez, aurretik exixtitu eta garatzen joan diren Argia edota aipatzeko luzeegia litzatekeen tokiko komunikabideen zerrenda. 

Bertze sektore edo mugimendu batzuei gertatu zaien bezala, ordea, aldaketa unean daude horietako anitz ere: paperaren krisiak eta instituzioetatik emandako babes faltak etengabe bultzatzen ditu bazkide eta laguntzaileei sostengua eskatzera, eta baldintza prekariotan daude maiz egitura horietako langileak. Izaera militanteari eusteak badu garrantzia, noski, eta sarean eta elkarlanean lan egiteari uko ez egiteak. Baina hegemoniko izan eta bertze komunikabideei espazioa irabazi nahi badiegu, ezinbertzekoa izanen zaigu baliabideak eskuratzea. 

Krisi edo aldaketa momentu guztietan bezala, aukerak ere zabaldu dira, nolanahi ere. Aldatu egin da informazioa kontsumitzeko era, eta horrekin batera, komunikabideen esparruan eragiteko forma berriak agertu dira: gazteek telebista baino, web telesailak ikusten dituzte orain ordenagailu edo sakelakoetan, eta sare sozialak bilakatu dira gure irrati eta egunkariak. Eremu labankorrak dira, baina horietan eragin eta eskaintza interesgarriak egiten asmatu beharko dugu, baldin eta herritarren gehiengoarengana iristea bada gure erronka. Ahaztu gabe, halere, betiko leloaren betiko leloaz: baliabideak nondik eta nola lortuko, denboran iraunen duten zinezko alternatiba txukun eta eraginkorrak eraikitzeko. Sortzen ditugun hedabide berriak ez daitezen izan pantaila huts. 

Irabazle izatearen kontzientzia kolektiboa

Gotzon Barandiaran Arteaga | 2018-05-04

Badirudi poetek barneratua dutela derrota kolektibo bat, alegoria ezberdinetan kantatzen dutena. Derrotaren kontzientzia honek ez garamatza, ordea, malkokeriara: poetak askatasun egarri handi batean kantatzen du, derrotatua baina biktimismorik gabe, eta gorazarre egiten dio eroriari, hari zuzentzen zaio, memorian jasotzen du, bere poesia ez baita lanturako, malkoa isuriko duen arren” Koldo Izagirrek XX. mendeko poesia kaierak bilduma aurkezteko prestatu zituen hitzaldietatik galbahetutako berbak dira. XX. mendean idazle eta musikarien arteko elkarreraginetik sortutako euskal kantagintzaren ezaugarri nagusitzat, ezen ez bakartzat, hartu daitezke hitzok. Are gehiago, joan den mendean idazle eta musikarien arteko elkarreraginetik sortutako kantagintza horrek euskaldun abertzaleon imaginario kolektiboan zein proposamen politikoen kontzeptualizazioetan itzelezko eragina izan du. Euskal kantagintzak orohar eta idazle eta musikarien artekoak, bereziki, euskal identitate bat ezaugarritu du, 60ko hamarkada arte euskararekin, lurraldetasunarekin eta fedearekin erabat lotutakoa. 1936ko altxamendu faxistaren aurretik zein ostetik bizi izan genituen Euskal Pizkunderako bi ahaleginetan, poeten eta kantarien artean sortutako kantagintzak sortu zituen elementu sinbolikoek sekulako eragina izan zuten gizarte eta nazio kontzientzian. Nazio nortasuna era kolektiboan eraikitzeko ezinbestekoa izan zen.

Irabazle izatearen kontzientzia kolektiboa nahi genuke XXI. menderako. ETAren ibilbidearen amaierak zabaldu duen aro berrian dena irabazteko duen herria gara. Azken 60 urteetan, milaka emakume eta gizonok, urtez urte, egunez egun, arloz arlo, nork bere esparruan, jakintza eta esperientzia alboraezinak pilatu ditugu. Ez litzateke zentzuzkoa eraldatzailea datekeen indargune hori ez erabiltzea. Ez litzateke zentzuzkoa ez logikoa ezta naturala ere. Ezen, nork egin diezaguke herrikideoi ekarpenik handiena feminismoaz ez bada feminista batek? Nork proposatu diezaguke euskal kulturgintzarentzat estrategikoa zer den kulturgile batek baino? Eguneroko bizimoduko arlo guztietan, guzti guztietan, oinarrizko eskubide pertsonal zein kolektiboak etengabe murrizten, pribatizatzen, kriminalizatzen eta desagerrarazten ari zaigun sistema turbokapitalista iraultzeko proposamenak ditugu. Batzuk urteetan ari gara gauzatzen, sortu berrientzako ere mahai-gaineratu ditugu makina bat. Proposamen horietako asko eta askok oso emaitza onak eman dituzte, asebetetze maila kolektibo handiena lortzen dutenak, aspalditik onartu eta egonkortuak. Beste batzuek urte gutxitako ibilbidea duten arren, herrikideek sano baliagarritzat hartu ditugu. Arloz arloko, bizieremu guztiotako jakintza eta esperientzia horiek denak, bakoitzaren egituratzeko zein funtzionatzeko duen erabateko burujabetza errespetatuz, Euskal Herriaren burujabetza osoa lortzeko prozesu batean elkartzea litzateke irabazle izatearen kontzientzia kolektiboa errotu zaigunaren seinale. Ez dugu arrazoi bakar bat Frantzia eta Espainiaren menpe bizitzeko. Bakar bat ere ez. Guk, ostera, elkarrekin hobeto bizitzeko gurabeste proposamen ditugu. Gaur eta hemen, independentzia lorgarria ez eze, ezinbestekoa dugu. Hori da gure herrikideekin konpartitu gura genukeen ideia, galdera gisa zabal litekeena posible da Europan nagusi den sistema turbokapitalista (bere barnean biltzen dituen ezaugarri guztiak zerrendatzeke) ez den beste aukera bat?

Iraultza txikien asanbladan irabazle izatearen kontzientzia kolektiboaz eztabaidatzen hasi dira. Proposatu, eztabaidatu, adostu, gauzatu. Aro berri bat hasi da, arren ez gaitezen atzeratu, aro berri bat hasi da, geldituko gaituenik ez da, aro berri bat hasi da, errespetua pasahitza. Sentitzen duzuna, nahi genukeena, eta zergatik konformatu eskaintzen digutena gutxiegi bada?

Bete dezagun plaza!

Plaza hutsa | 2018-04-25

Zer da Euskal Herria autoeratzeko ahaleginak azken hamarraldietan eman duena? Non aurkitzen gara? Zeintzuk dira aurrerabideak? Atal honetan begirada asko eta ezberdinak jasoko ditugu. Ahal beste ahots plaza bete asmoz.